Składki ZUS 2026: Prognozowane stawki dla przedsiębiorców
Pełny koszt składek społecznych dla jednoosobowej działalności gospodarczej w 2026 r. opiera się na prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniu miesięcznym, które wynosi 9 420 zł. Z tej kwoty wylicza się minimalną podstawę dla standardowych składek społecznych: 60%, czyli 5 652 zł. Według danych ZUS daje to łącznie 1 926,76 zł miesięcznie przy pełnym ZUS z dobrowolną składką chorobową oraz Funduszem Pracy i Funduszem Solidarnościowym.
Rozbicie standardowego ZUS w 2026 r. wygląda następująco: składka emerytalna 1 103,27 zł, rentowa 452,16 zł, chorobowa 138,47 zł, wypadkowa 94,39 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy 138,47 zł. Składka chorobowa jest dobrowolna, ale jej brak oznacza brak prawa do zasiłku chorobowego z działalności. Dla samozatrudnienia na B2B ma to praktyczne znaczenie: niższa składka dzisiaj oznacza słabszą ochronę przy chorobie, macierzyństwie i dłuższej niezdolności do pracy.
Ulga na start: 6 miesięcy bez składek społecznych
Ulga na start zwalnia z obowiązku opłacania składek społecznych przez 6 pełnych miesięcy prowadzenia firmy. Nie zwalnia jednak ze składki zdrowotnej. Mogą z niej skorzystać osoby, które zakładają firmę po raz pierwszy albo wracają do działalności po co najmniej 60 miesiącach przerwy i nie wykonują dla byłego pracodawcy tych samych czynności, które wykonywały wcześniej na etacie.
Przykład: jeżeli działalność w CEIDG rozpoczyna się 2 marca 2026 r., marzec nie jest pełnym miesiącem ulgi, więc 6 miesięcy liczy się od kwietnia do września. Przy starcie 1 marca marzec wlicza się do limitu. Osoby dopiero planujące rejestrację mogą sprawdzić praktyczny proces w poradniku jak założyć jednoosobową działalność gospodarczą.
Mały ZUS Plus: warunki i podstawa wymiaru
Mały ZUS Plus nie jest tym samym co preferencyjny ZUS dla nowych firm. Preferencyjne składki przez pierwsze 24 miesiące po uldze na start liczy się od 30% minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2026 r. od podstawy 1 441,80 zł. Minimalne składki społeczne wynoszą wtedy 456,18 zł miesięcznie z chorobowym, bez Funduszu Pracy, bo podstawa jest niższa niż minimalne wynagrodzenie.
Mały ZUS Plus jest rozwiązaniem dla firm z niższym przychodem. Limit przychodu z poprzedniego roku wynosi 120 000 zł, a działalność trzeba było prowadzić w poprzednim roku co najmniej 60 dni. Preferencja może trwać maksymalnie 36 miesięcy w ciągu kolejnych 60 miesięcy prowadzenia działalności. W 2026 r. składki społeczne w Małym ZUS Plus mieszczą się między 456,18 zł a 1 788,29 zł, bo podstawa zależy od dochodu z poprzedniego roku, ale nie może spaść poniżej podstawy preferencyjnej ani przekroczyć podstawy pełnego ZUS.
Standardowy ZUS, preferencje i suma obciążeń
| Wariant | Składki społeczne i fundusze w 2026 r. | Minimalna zdrowotna od lutego 2026 r. | Minimalny miesięczny koszt |
|---|---|---|---|
| Ulga na start | 0 zł | 432,54 zł przy skali lub liniowym | od 432,54 zł |
| Preferencyjny ZUS | 456,18 zł z chorobowym, bez FP/FS | 432,54 zł | od 888,72 zł |
| Mały ZUS Plus | od 456,18 zł do 1 788,29 zł, ewentualnie FP/FS przy wyższej podstawie | 432,54 zł | od 888,72 zł |
| Duży ZUS | 1 926,76 zł z chorobowym i FP/FS | 432,54 zł | od 2 359,30 zł |
Największa różnica między Małym ZUS Plus a Dużym ZUS polega na podstawie wymiaru. Duży ZUS jest oderwany od faktycznego dochodu firmy i bazuje na 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Mały ZUS Plus jest powiązany z dochodem, ale wymaga spełnienia limitu przychodowego i nie jest dostępny bezterminowo.
Składka zdrowotna 2026: jak ją obliczyć dla swojej formy opodatkowania?
Składka zdrowotna w 2026 r. zależy od formy opodatkowania. Dla skali podatkowej wynosi 9% dochodu, dla podatku liniowego 4,9% dochodu, a dla ryczałtu jest stałą kwotą zależną od rocznego przychodu narastająco od początku roku. Minimalna składka dla skali i liniowego od lutego 2026 r. wynosi 432,54 zł, bo minimalna podstawa to 4 806 zł. Za styczeń 2026 r. obowiązywała jeszcze minimalna składka 314,96 zł, wynikająca z poprzedniego roku składkowego.
Skala podatkowa
Na skali podatkowej składka zdrowotna wynosi 9% dochodu z poprzedniego miesiąca, ale nie mniej niż 432,54 zł od lutego 2026 r. Jeżeli dochód po odliczeniu kosztów i składek społecznych wynosi 5 000 zł, składka zdrowotna to 450 zł. Przy dochodzie 10 000 zł będzie to 900 zł. Składki zdrowotnej przy skali nie można odliczyć od podatku ani zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu.
Podatek liniowy
Przy podatku liniowym składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu, również z minimalnym progiem 432,54 zł od lutego 2026 r. Jeżeli dochód wynosi 10 000 zł, składka to 490 zł. Jeśli dochód wynosi 7 000 zł, matematycznie 4,9% daje 343 zł, ale przedsiębiorca i tak płaci minimum 432,54 zł. Podatnik liniowy może odliczyć zapłacone składki zdrowotne od dochodu albo zaliczyć je do kosztów, ale tylko do rocznego limitu 14 100 zł w 2026 r., zgodnie z informacjami Ministerstwa Finansów.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Na ryczałcie składka zdrowotna zależy od przychodu, a nie dochodu. W 2026 r. są trzy progi: do 60 000 zł przychodu rocznie składka wynosi 498,35 zł miesięcznie, powyżej 60 000 zł do 300 000 zł wynosi 830,58 zł, a powyżej 300 000 zł wynosi 1 495,04 zł. Jeżeli grafik na ryczałcie przekroczy 60 000 zł przychodu w sierpniu, w rozliczeniu rocznym może powstać dopłata za wcześniejsze miesiące. Ryczałt pozwala odliczyć od przychodu 50% zapłaconych składek zdrowotnych, ale nie pozwala rozliczać typowych kosztów firmowych, takich jak laptop, księgowość czy reklama.
Podatek dochodowy (PIT) na JDG
Przedsiębiorca na B2B wybiera zwykle jedną z trzech form PIT: skalę podatkową, podatek liniowy albo ryczałt. Skala podatkowa ma stawkę 12% do 120 000 zł podstawy opodatkowania rocznie, kwotę zmniejszającą podatek 3 600 zł i stawkę 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. Daje też dostęp do kwoty wolnej 30 000 zł oraz części preferencji, takich jak wspólne rozliczenie z małżonkiem.
Podatek liniowy to 19% dochodu bez względu na jego wysokość. Jest prosty i często wybierany przy wyższych dochodach, ale nie daje kwoty wolnej ani wspólnego rozliczenia z małżonkiem. Przed zmianą formy opodatkowania dobrze porównać dochód, koszty, składkę zdrowotną i ryzyko przekroczenia progu 120 000 zł. Pomaga w tym temat wybór formy opodatkowania dla freelancera.
Ryczałt opodatkowuje przychód, nie dochód. Stawki zależą od rodzaju usług, np. 12% dla części usług IT, 15% dla wybranych usług doradczych, 8,5% dla wielu usług niematerialnych i 3% dla niektórych form handlu. Ryczałt bywa korzystny przy niskich kosztach, ale może być nieopłacalny, gdy firma regularnie kupuje sprzęt, podwykonawstwo, reklamy lub licencje.
Inne koszty stałe i zmienne w firmie
ZUS i podatek dochodowy nie zamykają budżetu JDG. Nawet proste samozatrudnienie generuje stałe koszty administracyjne. Księgowość online lub biuro rachunkowe kosztuje zwykle 200-500 zł miesięcznie, a przy VAT, transakcjach zagranicznych, OSS, imporcie usług albo większej liczbie faktur koszt może wzrosnąć do 600-900 zł. Program do fakturowania, taki jak Fakturownia, wFirma, inFakt lub Comarch ERP XT, to zwykle 30-100 zł miesięcznie.
Do typowych wydatków należą także konto firmowe 0-30 zł, telefon i internet 80-200 zł, podpis elektroniczny 200-400 zł rocznie, domena i hosting 200-600 zł rocznie, Google Workspace lub Microsoft 365 30-70 zł miesięcznie za użytkownika, narzędzia branżowe, ubezpieczenie OC, coworking oraz reklama. Konsultant B2B może mieć miesięcznie tylko 350 zł kosztów stałych, ale grafik z Adobe Creative Cloud, bankiem zdjęć, mocnym laptopem i reklamą może przekraczać 1 500 zł kosztów miesięcznych.
Koszty uzyskania przychodu obniżają podatek na skali i liniowym, jeżeli mają związek z działalnością i są właściwie udokumentowane. Przykłady: laptop za 5 000 zł, monitor za 1 200 zł, mikrofon do szkoleń online, paliwo i leasing samochodu w odpowiedniej proporcji, szkolenie branżowe, księgowość, abonament GitHub Copilot, Notion, Slack lub program CRM. Przy ryczałcie te wydatki nie pomniejszają podstawy podatku, choć mogą być konieczne operacyjnie.
Kalkulator kosztów JDG 2026: przykładowa symulacja
Założenie: specjalista B2B wystawia fakturę na 10 000 zł netto miesięcznie, czyli 12 300 zł brutto przy VAT 23%. VAT nie jest wynagrodzeniem przedsiębiorcy. Jeżeli firma jest czynnym podatnikiem VAT, 2 300 zł podatku należnego trafia do rozliczenia VAT, pomniejszanego o VAT z zakupów. W kalkulacji dochodu przyjmujemy więc 10 000 zł przychodu netto.
- Przychód netto z faktury: 10 000 zł.
- Koszty stałe: księgowość 300 zł i oprogramowanie 50 zł, razem 350 zł.
- Duży ZUS społeczny z chorobowym i FP/FS: 1 926,76 zł.
- Dochód przed zdrowotną: 10 000 zł – 350 zł – 1 926,76 zł = 7 723,24 zł.
- Składka zdrowotna na liniowym: 4,9% z 7 723,24 zł = 378,44 zł, ale działa minimum 432,54 zł.
- Podstawa PIT po zaliczeniu zdrowotnej w koszty: 7 723,24 zł – 432,54 zł = 7 290,70 zł.
- Zaliczka PIT 19%: około 1 385 zł po zaokrągleniu.
Kwota zostająca przedsiębiorcy z 10 000 zł netto na fakturze to około 5 905,70 zł: 10 000 zł – 350 zł kosztów – 1 926,76 zł ZUS – 432,54 zł zdrowotnej – 1 385 zł PIT. To symulacja dla podatku liniowego, dużego ZUS i niskich kosztów. Przy wyższych kosztach sprzętu lub reklamy podatek spada, ale gotówka także wypływa z firmy. Przy ryczałcie wynik może być lepszy lub gorszy zależnie od stawki, bo nie rozlicza się kosztów uzyskania przychodu.
Porównanie z umową o pracę przy podobnym koszcie po stronie firmy jest mniej oczywiste niż sugerują proste kalkulatory B2B. Jeżeli pracodawca ma łączny koszt około 10 000 zł, wynagrodzenie brutto na etacie wynosi w przybliżeniu 8 300 zł, a wypłata netto bez PPK i bez szczególnych ulg to około 5 990 zł. Etat wypada więc podobnie gotówkowo, ale daje urlop, wynagrodzenie chorobowe, ochronę kodeksową i brak ryzyka nieopłaconej faktury. B2B daje większą elastyczność, możliwość kosztów i współpracy z wieloma klientami, ale wymaga samodzielnego finansowania przerw, sprzedaży, księgowości i ryzyka kontraktowego.
Przykład graniczny: copywriter na B2B z fakturą 7 000 zł netto, ryczałtem 8,5% i niskimi kosztami może mieć sensowny wynik finansowy przy uldze na start. Ten sam przychód po wejściu w Duży ZUS może stać się słabo opłacalny, jeśli klient wymaga dyspozycyjności jak na etacie. Osoba przechodząca z pierwszej pracy na kontrakt powinna porównać ofertę z rynkiem pracy, a nie tylko z kwotą brutto; pomocny może być też temat CV bez doświadczenia, jeśli B2B ma być alternatywą dla pierwszego etatu, a nie świadomym modelem biznesowym.
Ulgi, preferencje i zmiany w przepisach w 2026 roku
W 2026 r. nadal działa sekwencja ulg dla nowych przedsiębiorców: ulga na start przez 6 miesięcy, preferencyjne składki społeczne przez 24 miesiące, a potem ewentualnie Mały ZUS Plus, jeżeli firma mieści się w limicie przychodu 120 000 zł i spełnia warunki ustawowe. Żadna z tych ulg nie usuwa obowiązku opłacania składki zdrowotnej.
Najważniejsze zmiany kosztowe w 2026 r. to wzrost pełnego ZUS do 1 926,76 zł miesięcznie oraz podniesienie minimalnej składki zdrowotnej dla skali i liniowego do 432,54 zł od lutego 2026 r. Dodatkowo od 1 stycznia 2026 r. limit zwolnienia podmiotowego z VAT wzrósł z 200 000 zł do 240 000 zł. To istotna korekta dla małych firm usługowych, choć niektóre usługi, np. doradcze, nadal wyłączają zwolnienie i wymagają rejestracji VAT od początku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy jako nowy przedsiębiorca muszę być płatnikiem VAT?
Nie zawsze. Od 1 stycznia 2026 r. limit zwolnienia podmiotowego z VAT wynosi 240 000 zł sprzedaży rocznie, liczony proporcjonalnie przy rozpoczęciu działalności w trakcie roku. Do końca 2025 r. limit wynosił 200 000 zł. Zwolnienie nie obejmuje jednak części usług, np. doradczych, prawniczych i jubilerskich, dlatego przed rejestracją warto sprawdzić art. 113 ustawy o VAT oraz wytyczne na Biznes.gov.pl.
Co to jest biała lista podatników VAT i dlaczego jest ważna?
Biała lista podatników VAT to publiczny wykaz, w którym sprawdzisz status VAT kontrahenta oraz rachunek bankowy zgłoszony do urzędu skarbowego. Przy płatnościach powyżej 15 000 zł przelew na rachunek spoza wykazu może oznaczać sankcje podatkowe i problemy z zaliczeniem wydatku do kosztów.
Czy mogę prowadzić firmę i jednocześnie pracować na etacie?
Tak. Jeżeli z umowy o pracę osiągasz co najmniej minimalne wynagrodzenie, z działalności gospodarczej zwykle opłacasz tylko składkę zdrowotną. To częsty model przy pobocznym freelancingu, ale składka zdrowotna jest liczona odrębnie z działalności, więc nie znika tylko dlatego, że etat już ją obejmuje.
Kiedy muszę zapłacić pierwszą zaliczkę na podatek dochodowy?
Zaliczkę na podatek dochodowy za dany miesiąc wpłacasz do 20. dnia następnego miesiąca. Przykład: zaliczkę za styczeń 2026 r. płacisz do 20 lutego 2026 r. Składki ZUS przedsiębiorca bez pracowników również opłaca zasadniczo do 20. dnia następnego miesiąca, a VAT miesięczny do 25. dnia następnego miesiąca.
Czy B2B zawsze daje więcej pieniędzy niż umowa o pracę?
Nie. Przy fakturze 10 000 zł netto, dużym ZUS i podatku liniowym zostaje około 5 900 zł po podstawowych obciążeniach i kosztach z przykładu. Przy podobnym koszcie pracodawcy etat może dawać zbliżoną wypłatę netto, a dodatkowo płatny urlop, ochronę chorobową i mniejsze ryzyko administracyjne. B2B opłaca się najbardziej wtedy, gdy stawka kontraktowa realnie kompensuje urlop, chorobę, księgowość, sprzęt, brak stabilności i samodzielne pozyskiwanie klientów.
